Hod ● Müzik

Hod Müziği^©

Hod'un müziğini kültürel yapısıyla birlikte değerlendirince çevresiyle yoğun bir alışverişte olduğu görülür. Aşıklık geleneği içinde önemli insanlar yetişmesine karşın müzik boyutu daha geride kalmıştır. Kafkas aşıklık geleneği ile doğrudan ilişki içinde olan Hod, o yörelerdeki aşıklık geleneğinin olmazsa olmaz bir parçası sayılan bağlamayı aynı boyutta günümüze taşıyamamıştır. Örneğin daha 1800'lü yılların sonuna dek önemli şaz şairleri ve söz ustaları yetiştirmiş olan Hod'da son yüzyılda bu gelenek sürmemiştir. Kuzeydoğu Anadolu'nun Kars, Erzurum gibi öteki bölgelerinde aşıklık geleneğinde bağlama çalma yaygın olarak sürmesine karşın Hod'da böylesi örnekler çok sınırlıdır.

Narmanlı Sümmani dahil, birçok aşağı konuk eden bu köyde bağlama geleneğinin neden gelişmediğini daha ayrıntılı incelemek gerekmekte kuşkusuz. 1970'li yılların sonuna dek Hod'da yaşayan hemen her iki kişiden biri tulum çaldığı halde başka çalgı bu denli gelişememiştir. Özellikle Cumhuriyet sonrasında Köy Enstitülerinden yetişen birçok Hodlu öğretmen de mandolin çalmayı öğrenmiş olmalarına karşın geleneklere fazlaya uymayan bu çalgıyı zamanla bırakmışlardır.

Bir çalgıyla ifade edilebilen ses genişliği aynı zamanda müziğin gelişmesinde etkin olabilmektedir. Tulumun temelde beş ses üzerine kurulu olduğu düşünülürse, yörenin müziğini ifade etmede yeterli olmadığı görülecektir.

Hod türkülerindeki temel biçim, oyun havaları olarak belirginleşmektedir. Söz yapısı olarak 7 heceli (mani) olan bu türküler oyun ve genellikle karşılıklı söylenen müzik yapısı geniş olmayan örneklerdir. Bu oyun türkülerinin birçoğu yakın yörelerden de etkilenmiş, söz ve müzikte benzerlikler oluşmuştur. Bölgedeki temel ritimler birbirine yakın olduğundan, bu ezgiler kısa sürede geniş çevrelere yayılıp, zamanla kendi motiflerini de katarak özgün biçimlere de dönüşebilmektedir.

Bazen eski aşıklardan bazı deyişlerin de söylenmesine karşın genel itibariyle yukarıda sözedilen yapıyı fazlaca zorlamamaktadır.

Belki en üzücü yanlardan biri Şamili'den Hıfzi'ye birçok önemli aşık yetiştiren Hod'un bu insanların avazlarına ilişkin herhangi bir veriye bugüne taşıyamamış olmasıdır.

Bu konuda daha ayrıntılı bilgilenme için:

Seyfettin Kaya ● Hod Müziği Üzerine

Edebiyat